Bài 7. Phần mềm máy tính - Software

 - Phần mềm máy tính là các chương trình thu được sau khi thực hiện giải các bài toán trên máy tính và dùng để giải bài toán với nhiều bộ Input khác nhau.

- Phần mềm máy tính gồm 2 loại: Phần mềm hệ thống và phần mềm ứng dụng

1. Phần mềm hệ thống

- Phần mềm hệ thống là những chương trình tạo môi trường làm việc và cung cấp các dịch vụ cho các phần mềm khác trong quá trình hoạt động của máy tính.

- Hệ điều hành là phần mềm hệ thống quan trọng nhất.

Ví dụ 1: Hệ điều hành MS-DOS, hệ điều hành Windows, Linux, ...

2. Phần mềm ứng dụng

- Phần mềm ứng dụng là phần mềm được viết để giúp giải quyết các công việc thường gặp như soạn thảo văn bản, quản lí học sinh, xếp thời khoá biểu, xử lí ảnh, trò chơi.

Ví dụ 2: Microsoft Office, Internet Explore, Winzip, anti virus, Unikey,...

- Phần mềm ứng dụng có 2 loại: Phần mềm công cụ và phần mềm tiện ích

a. Phần mềm công cụ

Phần mềm công cụ: Là phần mềm hỗ trợ cho việc làm ra các sản phẩm phần mềm khác

Ví dụ 3: Visual Basic, ASP, Python, Pascal, ...

b. Phần mềm tiện ích

- Phần mềm tiện ích: Phần mềm giúp người dùng làm việc với máy tính thuận lợi hơn

Ví dụ 4: Norton security, Unikey,...

- Trong thực tế có nhiều phần mềm ứng dụng được phát triển theo đơn đặt hàng riêng có đặc thù của một tổ chức, cá nhân.

Ví dụ 5: ứng dụng bán hàng, ứng dụng quản lí điểm.

- Một số phần mềm được phát triển theo yêu cầu chung của rất nhiều người thường nằm trong bộ các bộ Office.

Ví dụ 6: Microsoft Word, Excel, Microsoft Edge, Safari, ...

Câu hỏi trắc nghiệm

Câu 1: Hệ điều hành là:

A. Phần mềm hệ thống

B. Phần mềm công cụ

C. Phần mềm ứng dụng

D. Phần mềm tiện ích

Đáp án : A

Giải thích :

Phần mềm hệ thống là những chương trình cung cấp các dịch vụ khác theo yêu cầu cảu các chương trình khác trong quá trình hoạt động của máy tính và tạo môi trường làm việc cho các phần mềm khác. Trong đó hệ điều hành đóng vai trò là phần mềm hệ thống quan trọng nhất.

Câu 2: Có mấy loại phần mềm máy tính:

A. 2

B. 1

C. 4

D. 3

Đáp án : A

Giải thích :

Có 2 loại phần mềm máy tính là phần mềm hệ thống và phần mềm ứng dụng.

Trong phần mềm ứng dụng có phần mềm công cụ, phần mềm tiện ích.

Câu 3: Phần mềm tiện ích:

A. Giúp làm việc với máy tính thuận lợi hơn

B. Tạo môi trường làm việc cho các phần mềm khác

C. Giải quyết những công việc thường gặp

D. Hỗ trợ việc làm ra các sản phẩm phần mềm khác

Đáp án : A

Giải thích :

Phần mềm tiện ích là phần mềm giúp làm việc với máy tính thuận lợi hơn.Ví dụ, phần mềm sao chép dữ liệu, phần mềm tìm và diệt virus…

Câu 4: Không thể thực hiện một... mà không cần... Trong dấu 3 chấm (...) tương ứng là:

A. Phần mềm tiện ích, phần mềm công cụ

B. Phần mềm ứng dụng, hệ điều hành

C. Phần mềm hệ thống, phần mềm ứng dụng

D. Hệ điều hành, phần mềm tiện ích

Đáp án : B

Giải thích :

Không thể thực hiện một phần mềm ứng dụng mà không cần hệ điều hành. Vì hệ điều hành tạo ra môi trường làm việc cho các phần mềm khác.

Câu 5: Phần mềm soạn thảo văn bản (Microsoft Word) là:

A. Phần mềm hệ thống

B. Phần mềm công cụ

C. Phần mềm tiện ích

D. Phần mềm ứng dụng

Đáp án : D

Giải thích :

Phần mềm soạn thảo văn bản (Microsoft Word) là phần mềm ứng dụng vì nó được thiết kế dựa trên những yêu cầu chung của rất nhiều người trong việc soạn thảo văn bản.

Câu 6: Có mấy loại phần mềm ứng dụng:

A. 3

B. 1

C. 2

D. 4

Đáp án : C

Giải thích :

Trong phần mềm ứng dụng có phần mềm công cụ và phần mềm tiện ích.

Câu 7: Phần mềm diệt virus là:

A. Phần mềm hệ thống

B. Phần mềm công cụ

C. Phần mềm ứng dụng

D. Phần mềm tiện ích

Đáp án : D

Giải thích :

Phần mềm diệt virus là phần mềm tiện ích vì nó là phần mềm giúp ta làm việc với máy tính thuận lợi hơn.

Câu 8: Chương trình có thể dùng để giải bài toán với nhiều bộ Input khác nhau là:

A. Phần mềm máy tính

B. Sơ đồ khối

C. Thuật toán

D. Ngôn ngữ lập trình

Đáp án : A

Giải thích :

Sản phẩm thu được sau khi thực hiện các bước giải bài toán là một chương trình có thể dùng để giải bài toán với nhiều bộ Input khác nhau là phần mềm máy tính.

Câu 9: Phần mềm công cụ:

A. Tạo môi trường làm việc cho các phần mềm khác

B. Hỗ trợ việc làm ra các sản phẩm phần mềm khác

C. Giúp làm việc với máy tính thuận lợi hơn

D. Giải quyết những công việc thường gặp

Đáp án : B

Giải thích :

Phần mềm công cụ hỗ trợ việc làm ra các sản phẩm phần mềm khác. Ví dụ, phần mềm tổ chức dữ liệu, phần mềm phát hiện và sửa lỗi…

Câu 10: Trong các phần mềm máy tính sau đây, phần mềm nào là phần mềm quan trọng nhất:

A. Phần mềm hệ thống

B. Phần mềm ứng dụng

C. Phần mềm tiện ích

D. Phần mềm công cụ

Đáp án : A

Giải thích :

Phần mềm hệ thống là phần mềm quan trọng nhất nó đóng vai trò cung cấp các dịch vụ theo yêu cầu của các chương khác trong quá trình hoạt động của máy tính và tạo môi trường làm việc cho các phần mềm khác.

Bài 6: Giải bài toán trên máy tính

 • Giải bài toán trên máy tính trải qua 5 bước

   - B1: xác định bài toán

   - B2: lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán

   - B3: viết chương trình

   - B4: hiệu chỉnh

   - B5: viết tài liệu

1. Xác định bài toán

- Là quá trình xác định 2 thành phần: Input và Output và mối quan hệ giữa chúng.

- Ví dụ: Tìm bội chung lớn nhất (BCNN) của hai số nguyên dương A và B

   + Input: A, B

   + Output: BCNN(A,B)

2. Lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán

a. Lựa chọn thuật toán

- Một bài toán có nhiều cách giải, do đó người ta lựa chọn thuật toán phù hợp nhất dựa trên các tiêu chí:

   + Thời gian thực hiện ngắn

   + Sử dụng ít ô nhớ

   + Thuật toán dễ hiểu, ít phức tạp

   + Tốn ít tài nguyên nhất có thể.

 

b. Diễn tả thuật toán

Ví dụ: Tìm ước chung lớn nhất (ƯCLN) của hai số nguyên dương M và N.

• Xác định bài toán:

   - Input: Nhập M, N

   - Output: ƯCLN(M, N)

• Ý tưởng: Sử dụng những điều đã biết sau:

   - Nếu M = N thì giá trị chung đó là ƯCLN của M và N

   - Nếu M > N thì ƯCLN(M, N) = ƯCLN(M – N,N)

   - Nếu M < N thì ƯCLN(M, N) = ƯCLN(M,N- M)

• Thuật toán

- Thuật toán diễn tả bằng cách liệt kê

   + Bước 1: Nhập M, N;

   + Bước 2: Nếu M = N đưa ra ƯCLN(M,N)=M; Kết thúc

   + Bước 3: Nếu M > N thì M ←M - N rồi quay lại bước 2;

   + Bước 4: N ←N - M rồi quay lại bước 2

   - Thuật toán diễn tả bằng sơ đồ khối

Sau đây là hai ví dụ mô phỏng các bước thực hiện thuật toán trên:

3. Viết chương trình

   - Viết chương trình là việc tổng hợp giữa việc lựa chọn cách tổ chức dữ liệu và sử dụng ngôn ngữ lập trình để diễn đạt đúng thuật toán.

Ngôn ngữ lập trình + Thuật toán = Chương trình

   - Khi viết chương trình ta nên chọn một ngôn ngữ lập trình hoặc một phần mềm chuyên dụng thích hợp vơi thuật toán.

   - Viết chương trình trong ngôn ngữ nào thì phải tuân theo ngôn ngữ đó.

   - Chương trình dịch chỉ có thể phát hiện và thông báo về mặt ngữ pháp.

4. Hiệu chỉnh

   - Khái niệm: là việc thử chương trình với 1 số bộ Input tương ứng với Output đã biết trước, từ đó ta xác định được các lỗi của chương trình.

   - Mỗi bộ Input – Output được gọi là các Test.

5. Viết tài liệu

- Tài liệu dùng để:

   + mô tả bài toán, thuật toán

   + thiết kế chương trình

   + kết quả thử nghiệm

   + hướng dẫn sử dụng

- Tài liệu này rất có ích cho người sử dụng chương trình và cho việc đề xuất những khả năng hoàn thiện thêm

- Các bước có thể lập đi lặp lại nhiều lần cho đến khi ta cho rằng chương trình đã làm việc đúng đắn và hiệu quả

BÀI TẬP:

Câu 1: Các bước giải bài toán trên máy tính được tiến hành theo thứ tự nào sau đây:

A. Xác định bài toán – Lựa chọn thuật toán – Viết chương trình – Hiệu chỉnh – Viết tài liệu

B. Xác định bài toán – Viết chương trình – Lựa chọn thuật toán – Viết tài liệu

C. Lựa chọn thuật toán – Xác định bài toán – Viết chương trình – Hiệu chỉnh – Viết tài liệu

D. Viết chương trình – Hiệu chỉnh – Viết tài liệu

Đáp án A

Giải thích :

Các bước giải bài toán trên máy tính được tiến hành theo thứ tự: Xác định bài toán – Lựa chọn thuật toán – Viết chương trình – Hiệu chỉnh – Viết tài liệu.

Câu 2: Mỗi bài toán được đặc tả bởi mấy thành phần:

A. 4

B. 3

C. 2

D. 1

Đáp án C

Giải thích :

Mỗi bài toán được đặc tả bởi 2 thành phần là Input và Output.

Câu 3: Viết chương trình là?

A. Biểu diễn thuật toán

B. Dùng ngôn ngữ lập trình để diễn đạt bài toán

C. Dùng ngôn ngữ lập trình và cấu trúc dữ liệu thích hợp để diễn tả thuật toán

D. Bao gồm các phương án kia

Đáp án C

Giải thích :

Viết chương trình là tổng hợp giữa việc dùng ngôn ngữ lập trình và cấu trúc dữ liệu thích hợp để diễn tả đúng thuật toán.

Câu 4: Tiêu chuẩn lựa chọn thuật toán:

A. Lượng tài nguyên thuật toán đòi hỏi và lượng tài nguyên cho phép

B. Độ phức tạp của thuật toán

C. Các tài nguyên như thời gian thực hiện, số lượng ô nhớ...

D. Bao gồm các phương án kia

Đáp án D

Giải thích :

Khi lựa chọn thuật toán để giải một bài toán cụ thể cần căn cứ vào các tiêu chí sau:

+ Lượng tài nguyên thuật toán đòi hỏi và lượng tài nguyên cho phép

+ Độ phức tạp của thuật toán

+ Các tài nguyên như thời gian thực hiện, số lượng ô nhớ...

Câu 5: Giải bài toán trên máy tính được tiến hành qua mấy bước?

A. 3

B. 4

C. 5

D. 6

Đáp án C

Giải thích :

Giải bài toán trên máy tính được tiến hành qua 5 bước: Xác định bài toán – Lựa chọn thuật toán – Viết chương trình – Hiệu chỉnh – Viết tài liệu.

Câu 6: Tiêu chí lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán là?

A. Hiệu quả về thời gian

B. Hiệu quả về không gian

C. Khả thi khi cài đặt

D. Bao gồm các phương án kia

Đáp án D

Giải thích :

Tiêu chí lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán là nhanh, tốn ít bộ nhớ, chạy được khi cài đặt.

Câu 7: Bước quan trọng nhất để giải một bài toán trên máy tính?

A. Lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán

B. Viết chương trình

C. Xác định bài toán

D. Hiệu chỉnh

Đáp án A

Giải thích :

Bước quan trọng nhất để giải một bài toán trên máy tính là lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán. Vì mỗi thuật toán chỉ giải 1 bài toán, nhưng 1 bài toán có thể có nhiều thuật toán khác nhau. Vì vậy cần thiết kế hoặc lựa chọn thuật toán sao cho phù hợp.

Câu 8: Mục đích của việc hiệu chỉnh là:

A. Xác định lại Input và Output của bài toán

B. Phát hiện và sửa sai sót

C. Mô tả chi tiết bài toán

D. Để tạo ra một chương trình mới

Đáp án:

Giải thích :

Sau khi viết chương trình xong vẫn có thể còn nhiều lỗi khác chưa phát hiện được vì vậy cần phải hiệu chỉnh, thử chương trình bằng cách thực hiện nó với một số bộ Input tiêu biểu phụ thuộc vào đặc thù bài toán để bằng cách nào đó ta biết trước Output nhằm phát hiện và sửa sai sót.

Câu 9: Thuật toán tối ưu là?

A. Sử dụng ít thời gian, ít bộ nhớ...

B. Sử dụng ít thời gian, nhiều bộ nhớ, ít phép toán...

C. Sử dụng nhiều thời gian, nhiều bộ nhớ, ít phép toán...

D. Sử dụng ít thời gian, ít bộ nhớ, ít phép toán...

Đáp án D

Giải thích :

Thuật toán tối ưu là sử dụng ít thời gian, ít bộ nhớ, ít phép toán, ít phức tạp...

Câu 10: Các bước cần phải có khi giải bài toán trên máy tính là:

A. Xác định bài toán, lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán, diễn tả thuật toán, hiệu chỉnh, viết tài liệu

B. Xác định bài toán, lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán, viết chương trình, viết tài liệu

C. Xác định bài toán, lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán, viết chương trình, hiệu chỉnh, viết tài liệu

D. Xác định bài toán, viết thuật chọn, viết chương trình, viết tài liệu

Đáp án C

Giải thích :

Các bước cần phải có khi giải bài toán trên máy tính là: Xác định bài toán, lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán, viết chương trình, hiệu chỉnh, viết tài liệu.

Bài 5: Ngôn ngữ lập trình (Tin học lớp 10)

1. Khái niệm ngôn ngữ lập trình

- Cần diễn tả thuật toán bằng một ngôn ngữ mà máy tính có thể hiểu và thực hiện được. Ngôn ngữ đó được gọi là ngôn ngữ lập trình.

2. Phân loại ngôn ngữ lập trình

a. Ngôn ngữ máy

- Mỗi loại máy tính đều có ngôn ngữ máy riêng của nó. Là ngôn ngữ duy nhất mà máy có thể trực tiếp hiểu và thực hiện.

- Các lệnh viết bằng ngôn ngữ máy ở dạng mã nhị phân hoặc mã hexa

- Ưu điểm: Là ngôn ngữ duy nhất máy tính có thể trực tiếp hiểu và thực hiện, cho phép khai thác triệt để và tối ­ưu khả năng của máy. 

- Nhược điểm: 

• Ngôn ngữ phức tạp, phụ thuộc nhiều vào phần cứng, ch­ương trình viết mất nhiều công sức, cồng kềnh và khó hiệu chỉnh.
• Không thích hợp với số đông ng­ười lập trình.

b. Hợp ngữ

- Ưu điểm: 

• Hợp ngữ cho phép người lập trình sử dụng một số từ (thường là các từ tiếng Anh viết tắt) để thể hiện các lệnh cần thực hiện.
• Cho phép khai thác triệt để tính năng phần cứng.

- Nhược điểm: 

• Thuận lợi cho các nhà lập trình chuyên nghiệp nhưng chưa thích hợp với số đông người lập trình.
• Để máy tính hiểu cần có chương trình hợp dịch để chuyển hợp ngữ sang ngôn ngữ máy.

c. Ngôn ngữ bậc cao

- Là ngôn  ngữ gần với ngôn ngữ tự nhiên, có tính độc lập cao, ít phụ thuộc vào loại máy.

- Ưu điểm:

• Dễ hiểu, dễ chỉnh sửa, tính độc lập cao.
• Để máy tính hiểu được, cần phải có chương trình dịch để chuyển từ ngôn ngữ bậc cao sang ngôn ngữ máy.
• Một số ngôn ngữ lập trình bậc cao: Pascal, C, Java, …

Xem thêm: https://itviec.com/blog/ngon-ngu-lap-trinh/

Bệnh ung thư không làm nản lòng bước chân vào đại học

TTO - Giây phút bi quan và đau đớn nhất của cuộc đời Trang không chỉ là thời điểm nghe tin mình bị ung thư, mà đó còn là khi phải một mình đấu tranh để bảo vệ cho sự học của chính mình.

• Những đứa con miền Tây chật vật nuôi dưỡng ước mơ giảng đường
• Cậu học trò nghèo đạt điểm 10 hóa được hỗ trợ học phí 4 năm đại học
• Suất học bổng cho cô học trò 'quá đặc biệt với tôi và tất cả giáo viên trong trường'

Trang quyết tâm phải vào đại học để thay đổi đời mình, đời em út mình - Ảnh: CÔNG TRIỆU

Bao lần đối diện với lằn ranh sinh tử, bạn nhất quyết phải vào đại học.

Đó là Lê Thị Trang (21 tuổi, ngụ huyện Bình Chánh, TP.HCM), tân sinh viên Học viện Hàng không Việt Nam.

Current Time0:07

/

Duration3:37

Auto

Nghị lực của cô gái Lê Thị Trang - Video: CÔNG TRIỆU - HUỲNH VY - TRINH TRÀ

Giấu bệnh

Một ngày cách đây 5 năm, khi đang đạp xe đến trường, Trang bỗng cảm giác tay chân tê cứng, đầu quay cuồng và máu mũi không ngừng chảy. "Bác sĩ nói là bạch cầu có dấu hiệu bất thường của ung thư" - Trang nhớ lại. Tuổi 15 trăng tròn đủ cho Trang mường tượng hết về những bất thường mà bác sĩ nói. Lúc đó, Cô òa khóc như một đứa trẻ. Cô khóc cho những dự định của mình rồi sẽ đi về đâu?

Gia đình Trang thời điểm đó vốn khá giả. Nhưng từ khi cô đổ bệnh, công việc gia công bao bì từ rác thải của bố mẹ liên tục gặp khó khăn. Để có tiền trang trải, ông Lê Duy Tám, ba Trang, đã bán đi căn nhà riêng rồi dọn ra một lán trại 15m2 gia đình thuê để chung sống. Lúc này mẹ Trang đang mang bầu đứa em út (thứ 4), còn ba phải ra vô bệnh viện chữa bệnh thần kinh tọa, Trang đã quyết định giấu nhẹm đi bệnh tình của mình.

Sau hôm ấy, Trang trở lại với dáng vẻ thường ngày, luôn tươi cười, nhiệt huyết và sống đầy trách nhiệm. Nhưng bố mẹ đã nhận ra những biểu hiện khác thường ở bạn khi Trang hay sốt về chiều, thường xuyên chảy máu cam... "Một lần tôi đưa nó đi khám vì bị sốt mới được bác sĩ cho hay" - ông Tám chia sẻ.

Kết quả xét nghiệm lúc đó cho thấy lượng tế bào bạch cầu trong máu của Trang cao bất thường. Chỉ trong một tuần, lượng bạch cầu đo được trong 1 microliter máu của Trang từ 80.000 đã tăng vọt lên quá 125.000 (người bình thường chỉ từ 6.000-9.000 trong 1 microliter máu). 

Trang được xác định bị ung thư máu mà cụ thể là bệnh bạch cầu mãn dòng tủy. "Lúc đó tôi chỉ nghĩ bố mẹ đã quá vất vả rồi nên bấm bụng giấu luôn chứ ung thư thì làm sao mà chữa" - Trang ngậm ngùi.

Học đại học năm 21 tuổi

Một năm sau, khi đều đặn lui tới Bệnh viện Truyền máu huyết học TP.HCM thì Trang được bác sĩ thông báo gan của cô đã xơ nặng. Cùng lúc chữa hai loại bệnh khiến sức khỏe của Trang rất yếu. Cô bắt buộc phải nghỉ học ba năm. Sau đó khi "quen" bệnh hơn, Trang quyết tâm trở lại "đường đua" của chính mình.

Mỗi tháng tiền thuốc cho Trang ngốn gần 6 triệu đồng. Biết đó là vất vả và gánh nặng của ba mẹ khi còn nuôi ba người em của Trang đi học nên khi quay trở lại học đường, Trang tự trang trải cho học phí cấp III bằng việc theo người anh đi làm thêm ở Long An. Cô luôn rời khỏi nhà với hai bộ đồ, một bộ đi làm, một bộ đồng phục học sinh. Trang ghé nhà bạn để thay đồ học sinh ra và luôn về nhà với bộ đồng phục của công ty.

Trong kỳ thi THPT vừa qua, Trang thi tổ hợp khối D01 gồm toán, văn và ngoại ngữ được 21,3 điểm. Mong ước cuối cùng đã thành hiện thực khi giờ đây Trang đã là tân sinh viên hệ xét tuyển ngành quản trị kinh doanh của Học viện Hàng không VN (với tổ hợp khối A trên 26,3 điểm), dù bước sang tuổi 21.

Dù đang bệnh, Trang vẫn cố giúp bố mẹ việc nhà - Ảnh: CÔNG TRIỆU

Cô Bùi Minh Nhật Uyên, bí thư Đoàn thanh niên Trung tâm giáo dục phổ thông (Trường ĐH Công nghiệp thực phẩm TP.HCM), nói tấm gương nghị lực vượt khó đến trường của Trang luôn khiến cô ấn tượng. Nhà trường đã miễn học phí cho Trang trong suốt 2 năm học cuối cấp. 

"Trang từng đoạt giải 3 cuộc thi Học sinh giỏi giải toán bằng máy tính cầm tay và giải 3 cuộc thi Học viên giỏi môn ngữ văn TP.HCM. Nếu đặt mình vào vị trí của Trang, tôi không chắc mình sẽ làm được như thế" - cô Uyên nói.

Tự lo liệu học phí đến trường, Trang cũng làm gia sư, làm phục vụ tại các nhà hàng - Ảnh: CÔNG TRIỆU

Hỗ trợ Tiếp sức đến trường

Với thông điệp "Cùng Tuổi Trẻ vượt COVID đến giảng đường", Tiếp sức đến trường năm nay dự kiến hỗ trợ 1.000 suất học bổng cho các tân sinh viên trên 63 tỉnh thành khắp cả nước. Hoạt động thuộc chương trình "Vì ngày mai phát triển" do báo Tuổi Trẻ sáng kiến và chủ trì.

Đồ họa: NGỌC THÀNH

Tân sinh viên khó khăn hoặc người giới thiệu có thể đăng ký học bổng Tiếp sức đến trường 2021 tại đây: tiepsuc.tuoitre.vn.

Xem thêm về điều kiện xét duyệt học bổng tại đây.

Current Time1:07

/

Duration1:23

Auto

Giới thiệu học bổng Tiếp sức đến trường 2021 - Video: TRẦN MẠNH